محمد هادي المازندراني

78

شرح معالم الأصول ( فارسى )

مجاز خواهد بود زيراكه هيچ‌يك أزين دو معنى بخصوصه موضوع له أو نيست پس استعمال لفظ در أو با قيد خصوصيّت استعمال در غير موضوع له خواهد بود پس مجاز لازم مىآيد در غير صورت اشتراك لفظي خواه حقيقت ومجاز باشد وخواه مشترك معنوي يعنى موضوع از براي قدر مشترك بوده باشد وبا اين مجازى كه لازم مىآيد بر تقدير حقيقت ومجاز كمتر است از تجوّزى كه لازم مىآيد بر تقدير اشتراك معنوي زيراكه تجوّز در صورت حقيقت ومجاز مخصوص به يكى أزين دو معنى است ودر معنى ديكر حقيقت است ودر صورتي كه موضوع از براي قدر مشترك بوده باشد استعمال أو در هريك أزين دو معنى مجاز است وبعضي توهم نموده‌اند تساوى تجوّز را درين دو صورت يعنى بر تقدير حقيقت ومجاز نيز مىكويند دو مجاز لازم مىآيد باعتبار اينكه استعمال لفظ در قدر مشترك بنا بر قول حقيقت ومجاز مجاز خواهد بود زيراكه أو نيز غير موضوع له است واستعمال لفظ در أو استعمال در غير موضوع له خواهد بود پس اين مجازى كه لازم مىآيد بر تقدير حقيقت ومجاز در مقابل مجازيست كه لازم مىآيد بر تقدير اشتراك معنوي بسبب استعمال لفظ در معنى ديكر كه بنا بر قول به حقيقت ومجاز أو معنى حقيقي لفظ امر است وحاصل آنكه سه معنى داريم كه استعمال لفظ امر در هريك ممكن است يكى وجوب دويم ندب سيوم قدر مشترك ميان وجوب وندب وچنانچه بر تقديرى كه موضوع از براي قدر مشترك بوده باشد در ان دو معنى ديكر كه وجوب وندبست مجاز است ودو مجاز لازم مىآيد همچنين بر تقديرى كه موضوع از براي وجوب بخصوصه باشد استعمال أو در ان دو معنى ديكر يعنى ندب وقدر مشترك مجاز خواهد بود ودو مجاز لازم مىآيد ومجازيّت أو باعتبار قدر مشترك برين تقدير در برابر مجازيّت اوست باعتبار وجوب بخصوصه بر تقدير اشتراك معنوي پس تجويزى كه لازم آيد بر تقدير حقيقت ومجاز مساويست با تجوّزى كه لازم مىآيد بر تقدير اشتراك معنوي واين‌چنين نيست كه ايشان توهّم نموده‌اند زيراكه استعمال صيغه امر در قدر مشترك اكر واقع شود بر سبيل ندرت خواهد بود پس اين كجا است با شيوع واشتهار استعمال لفظ امر در هريك از وجوب وندب بخصوصه واين مقابله با ان نمىتواند نمود وچون ثابت شد كه عدّة مجازى كه لازم مىآيد بر تقدير اوّل يعنى قول به حقيقت ومجاز كمتر است پس أو بترجيح سزاوارتر است اگر دليلي هم نبوده باشد بر ترجيح أو چه جاى آنكه هركاه به ادلّه متعدّدة اثبات اين مطلب شده باشد احتجّ السيّد رضى على انّها مشتركة لغة تا والجواب عن احتجاجه احتجاج نموده سيّد مرتضى رضى اللّه عنه برين جزو مدّعاى خود كه در لغت صيغه امر مشترك لفظيست ميانه وجوب وندب به اينكه شكّى نيست در استعمال صيغه امر در ايجاب وندب هر دو در لغت ودر عرف وقران وحديث وظاهر استعمال لفظ در معينين اينست